De Clique

Het hobbelige pad van afval naar grondstof 

Vier stappen, drie producten, twee sociaal ondernemers met één missie: zero-waste. Bas van Abel en Anja Shirnikova vormen met De Clique in Utrecht een vierdimensionaal puzzelstuk in een driedimensionale puzzel: hoe verbeter je een systeem dat maar moeizaam verbeteringen toelaat? “Enerzijds is men bezig met een circulaire economie handen en voeten te geven. Aan de andere kant zien velen grondstoffen nog altijd als afval en krijgt het ook die stempel. Dat is een tegenstrijdigheid die heerst”, zegt Anja. Door de potentie van grondstoffen optimaal te benutten, poogt De Clique dagelijks een brug te slaan tussen visie en praktijk in een stad vol ambitie.   

Door: Kelvin van der Galiën 


Lees hier de transcriptie van het hele interview met De Clique: Interview de Clique (transcriptie) 16_12_20


Sinaasappelschillen, koffiedik en restaurantafval. In de meeste ogen zijn dit eindstations van gebruikte producten. Bas van Abel, medeoprichter van De Clique, ziet dit als een tekortkoming van het huidige systeem: “Het is belachelijk als je je bedenkt dat sinaasappelschillen gewoon voor het oprapen liggen in de stad, dat we nog steeds sinaasappelschillen uit Brazilië importeren om onze broden, bier en dat soort dingen te maken.” 

Afvalloos: kliek als grondstof 

De Clique toont op haar website hoe eenvoudig het is voor bedrijven om binnen drie maanden 70 procent minder afval te produceren. Het gaat hier om vier eenvoudige stappen: grondstoffenservice, coaching, inzichtelijke data en het bestellen van producten die van jouw grondstoffen zijn gemaakt. Je sluit dus een grondstoffencontract af met De Clique, waarna zij het ‘afval’ op een CO2-neutrale wijze op komen halen. Eenmaal in zee met het bedrijf, leveren ze coaching en training van medewerkers. Tevens maken ze zich verantwoordelijk voor het leveren van communicatiemiddelen en containers. Allemaal ten behoeve van een geslaagde transitie. 

Tegelijkertijd maken ze data inzichtelijk en delen ze informatie over de grondstoffenstromen en CO2-besparingen in de vorm van impactrapportages. Na een aantal maanden zijn onder meer jouw reststromen gerecycled, en kun je de gewonnen producten bestellen om zo de vruchten van je bijdrage te plukken. “Als je nu naar een bedrijf kijkt, die gooien alles bij elkaar. Behalve glas en papier. Dus wij scheiden thuis beter dan dat bedrijven worden geacht te scheiden. Alleen al van wat er nu op één hoop wordt gegooid, kunnen wij meer dan de helft een betere bestemming geven dan de verbrandingsoven”, vertelt Bas. Afval is een verouderd woord: “Wij noemen dat grondstoffen.”

Het begrip ‘lokaal’ staat voor de Clique centraal in haar benadering. “De grondstoffen die hiernaartoe komen, worden hier ook opgewerkt. Wij maken compost, we kweken oesterzwammen en we gaan ervoor zorgen dat initiatieven die de opwerking doen hier een plek kunnen krijgen. Lokaal dus”, vertelt Anja enthousiast. Bovendien leent de locatie zich als opslagplek voor bruikbare grondstoffen die naar andere productiefabrieken worden gebracht. “Denk daarnaast aan biertjes die we maken, denk aan bierbostel voor bakkers en oliën uit sinaasappelschillen.” Deze olie kan dan weer de basis vormen voor zeep, of worden verkocht als zuivere grondstof. “Zo werken we eigenlijk met heel veel partijen uit de stad die deze grondstoffen kunnen benutten.” De Clique heeft hiermee een onmiskenbaar circulair bedrijfsmodel. 

Verschillende visies op sociaal ondernemerschap 

“Voor mij is het vooral heel belangrijk omdat ik terug wil naar een lokaal gedreven systeem, waarvan wij weten waar de grondstoffen vandaan komen, en waarbij we heel veel ook benutten wat er op dit moment verspild wordt”, legt Anja uit. “Het is zo zonde dat wij steeds maar blijven verspillen, dat we steeds blijven verbranden, terwijl deze grondstoffen tot iets heel moois kunnen leiden als je ze goed op kunt vangen.” Anja handelt dus vooral vanuit een waardenset, en vanuit de overtuiging dat verbetering nodig is. En haalbaar: “Als we waarde kunnen onttrekken, kunnen we hele mooie dingen maken.” 

Bas, het andere gezicht van De Clique, haalt zijn motivatie uit een wat abstracter gedachtegoed: “Ik vind het belangrijk omdat ik als ontwerper altijd gefascineerd ben door systemen”, vertelt hij. “Ik heb ook geleerd dat als je iets wil veranderen in een systeem, dat je als ontwerper kijkt naar datgene wat je niet ziet. Datgene wat je niet ziet, maakt datgene wat je ziet. En daar begin ik dan ook het liefst.” Hij benadert een bedrijf vanuit zijn achtergrond als ontwerper, en probeert vanuit de periferie (bedrijven) de kern te veranderen (het systeem). “Dan gaat de wereld er anders uitzien.”

Verschil maken in een complex systeem 

Het moge duidelijk zijn: bij De Clique draait het om zero-waste. De geboorteplaats is Utrecht, maar De Clique ziet het liefst dat het initiatief zich als een (sinaasappelschil)olievlek verspreidt over heel het land: “Op dit moment werken we in Utrecht, maar we zijn al met enkele steden in gesprek om uitbreiding daarnaartoe voor te bereiden. Voor onze opschaling zoeken we landelijke partners”, zo luidt de website. Maar wet- en regelgeving zal ook daar een remmende werking hebben volgens Bas: “Wij opereren vanuit een werkelijkheid die er nog niet is. En dat is, denk ik, waar de gemeente een belangrijke rol kan spelen. Dat ze ook gewoon de experimenteerruimte geven voor bedrijven die het anders willen doen.” 

Hij legt uit hoe heersende systemen ‘keihard drukken’ op innovaties die een ommekeer vertegenwoordigen: “Als ik een bedrijf ben, en ik gooi al mijn afval op één hoop, is dat voor mij goedkoper dan wanneer ik ga scheiden. Want als ik het op één hoop gooi ter verbranding, is dat veel makkelijker gooien in één auto. Als ik twee wagens langs moet laten komen, speciaal voor groente- en fruitafval, omdat ik ga scheiden, is dat duurder. In de toekomst zal dat veranderen.” 

Anja voegt hieraan toe: “Wat wij aan het doen zijn, kan volgens de huidige wet- en regelgeving niet altijd. Dus daarover zijn we met de gemeente in gesprek. Maar ook met de overheid om te kijken of we meer grondstoffen kunnen opwerken in plaats van verbranden.” Het systeem van verbranding kent grote investeringen, dus er is een enorme overtuigingskracht nodig om dat gedaan te krijgen. “Dit kun je niet alleen: dit vergt toewijding van een groot aantal spelers. Daar zetten wij ons dan ook vol overgave voor in. Op weg naar een wereld zonder afval.”